SÜFRE QEZETLERİ

Qezetler müxtelif olur. Ciddi qezetler, bulvar qezetleri, eylence qezetleri vs. Bir de qezetler arasında fonksinları baxımından ferq var. Misal üçün şirniklendirme qezetleri, araqızışdırma qezetleri, reaksiya ölçme qezetleri….Bu fonksional qrup içerisinde ele bir qezet növü de var ki, hansı kateqoriyaya qoysan hemin yere çox yaraşır. Eyni zamanda hüdudları da çox genişdir. Her növ qezeti de bu kateqoriyaya daxil etmek mümkündür. Bu növ qezetlere “süfre qezetleri” deyeceyem.

Süfre qezetlerinin fealiyyet şekli çox sadedir, amma eyni zamanda da çox qarışıqdır. Yeni hem ciddi olaraq qebul etdiyiniz bir qezeti, hem de bulvar qezetlerini “süfre qezetleri” kateqoriyasına aid etmek olar. Seçim sizden asıldır. Ancaq “süfre qezetleri”nin bezi ümumi xüsusiyyetleri var.

“Süfre qezetleri”, onlardan süfre olaraq istifade edenler terefinden heç vaxt pulla satın alınmaz. Ya dost-tanışdan alınar, ya mecburiyyet qarşısında qalıb “ay uşaq, buraya bir qezet ser” dediyimiz vaxt qenşerimize seriler ya da tesadüfen bir “sehv” neticesinde elimize keçer.

“Süfre qezetleri”nde işleyen jurnalistler özlerini sözün heqiqi menasında “jurnalist” zenn ederler, amma jurnalistikanın ne demek olduğundan bele bixeberdirler. Onlara da “ofisiant” demek daha doğru olar.

“Süfre qezetleri” bir iş gördüyünü zenn edib, eslinde jurnalistika baxımından heç bir işe yaramayan qezetlerdir. Ne dediyi söze etibar ede bilirsen, ne yazdığının heqiqet olub olmadığı haqqında fikirleşmeye bele ehtiyac duyursan. Bu qezetler, elece pendir-çöreyimizi üstüne qoymaq üçün istehsal olunmuş kağızdır. Ancaq çap texnologiyasının nemetlerinden faydalanıb, bu kağızlara da bir estetika yaradılıb, üstünde bezi cızma-qaralar aparılıb. Ele buna göre de boş kağızdan ferqli olması meqsediyle qezet adını alıblar.

Üstünde qedehimizi qaldırıb sağlıq deyerik, çörek yeyerik, su içerik, söhbet eder, derdleşerik. Her derdimize şerikdir bu qezetler. Amma qezetin abır-heyası yoxsa bele, yemeyin vardır. İngilis jurnalist Mayk Roykonun dediyi kimi “özünә hörmәt edәn heç bir balıq razı olmaz ki, onu “San Tayms” qәzetinә büksünlәr.” (Eslinde men Mayk Roykodan evvel anadan olub “”Özüne hörmet edien heç bir qezet razı olmazdı ki, onunla balıq büksünler” sözlerini demek isterdim.)

“Süfre qezetleri” çox tehlükeli qezetlerdir. Bu tehlükeni hemin qezetler bilerek, şüurlu şekilde yaradmazlar. Eksine, “süfre qezetleri”ni bu qeder tehlükeli bir vasiteye çevirenler hemin qezetlerden süfre olaraq istifade eden kütledir. Onlara “oxucu kütlesi” demek ne derecede doğrudur, bilinmez. Amma yemek yeyerken boş durmayıb qezet üstündeki cızma-qaralara gözucu da olsa baxdıqları üçün “oxucu kütlesi” ifadesi yerine düşer. Ele tehlüke de bu yerine düşmeyle bağlıdır.

Adeten qarın toxluğu insana saflıq, temizlik, her şeye inanma rahatlığı getirir. Hetta yanında bir qedeh zehrimar da varsa onda veziyyet bambaşqa… Bu meqamda tesadüfen qezet sehifeleri üstündeki bir-iki setire gözünüz ilişerse, vessalam. O bir-iki setir dönüb olur heqiqet. İstediyin qeder inkar et, yene mümkün deyil. “Süfre qezetleri”nin öz “heqiqet”i, o “heqiqet”e de inanan bir yeyici-oxucu kütlesi var. Bes indi ne olacaq?

“Süfre qezetleri” bir yandan gündelik meişet telebatını layiqiyle qarşılayarken eyni zamanda informasiya yayma rolunu da oynamaqdadır. Onların oxucuları da sadece süfre qezetleri üstünde yemek yemezler, eyni zamanda onların yaydığı “informasiya”nı da yeyerler.

Siz siz olun, ne süfre qezeti üstünde çörek yeyin, ne de informasiya. Ciddi ve şüurlu qezetlere olduğu kimi, ciddi ve şüurlu oxuculara da çox ehtiyacımız var.

Rizvan Qənbərli

mediAnaliz arxivindən

15 mart 2004