Satılmış jurnalist

Ölkede siyasi telatümler yaşananda, siyasi figurlardan bezilerinin bir addım öne keçdiyi anlarda, siyasi qruplar arasında reqabetin qızışdığı dövrde mediada da özünexas bir telatüm yaşanır. Son on illik dövrde geri dönüb baxanda bu cür telatümlerin izini görürük. On il önce müdafie etdikleri fikirlerinden uzaqlaşıb bu gün ferqli düşünen o qeder jurnalist var ki. On il önce müxalif olduğu qüvvelere bu gün qahmar çıxan ne çox qezet var. Eyni şekilde daha önce sedaqetle xidmet etdiyi hakimiyyet qüvvelerine qarşı bu gün radikal müxalif mövqeden çıxış eden jurnalistleri heç demirem.

Bizim media mensublarının söz dağarcığında, hem siyasi çevrelerimizde, hem de jurnalistlerimiz arasında moda olan ve yuxarıda bezi örneklerini verdiyim jurnalistler üçün hazır bir etiket var: “satılmış jurnalist”. Bu etiket bir defe sizin üzerinize yapışdırılarsa, artıq geri dönüş imkanınız qalmır. “Satılmış jurnalist” etiketine etirazım yoxdur, amma “satılmış jurnalist” deyilende ölkede başa düşülen şeye ve anlayışa etirazım var.

Azerbycan heqiqeten maraqlı bir ölkedir. Her anlayışın, her düşünce terzinin siyaseti özüne referans aldığı ve siyasete referans vererek özünü haqlılaşdırmağa çalışdığı bir ölkedir Azerbaycan. Bele bir ölkede jurnalistika da siyasi referansları çerçivesinde müzakire obyekti olmaqdadır. Eslinde bunu bir ölçüde doğru qebul etmek olar. Çünki, jurnalistika özünü siyasetden uzaqlaşdıra bilecek bir peşe deyildir. Jurnalistika siyasetin, siyaset jurnalistikanın merkezindedir. Bununla birlikte, “satılmış jurnalist” etiketini asanlıqla istifade etme alışqanlığında olduğu kimi, bezen yanlış hedef gösterilir. Niye?

Eyer geri dönüb, içinde “satılmış jurnalist” sözlerinin yer aldığı her yazılı metne baxma imkanınız olsaydı, açıq aşkar görerdiniz ki, “satılmış jurnalist” sözü eslinde siyasi terefini deyişdirmiş jurnalistleri ifade edir. Başqa sözle “satılmış jurnalist” A partiyasından B partiyasına keçen, A liderini müdafieden B liderini müdafieye addım atan, müxalif düşergeden iqtidar düşergesine doğru ya da eks istiqametde qütb deyişdiren jurnalistleri ifade etmek için istifade olunan bir etikete çevrilib.

Halbuki, “satılmış jurnalist” siyasi istiqametini deyişdiren jurnalist deyildir. Meseleye idealist peşe gözlüyüyle baxarsaq, onda demek olar ki, jurnalistin siyasi istiqameti olmamalıdır. Bele olan halda sadece siyasi istiqametini deyişdiren deyil, eyni zamanda bir siyasi istiqameti olan jurnaliste de “satılmış jurnalist” etiketini yapışdırmaq mümkündür. Mümkündür, amma esla doğru deyildir. Çünki, “satılmış jurnalist” ne siyasi istiqameti olan, ne de siyasi istiqametini deyişdiren jurnalistdir. Eyer israrla bu etiketden istifade edilecekse, onda bu etiketin içini doldurmaq, amma ondan önce de üzerindeki qabığı soymaq lazımdır.

Çox tebii haldır ki, insanların fikirleri, hadiselere baxışı zaman içerisinde deyişe biler. Daha önce söydüyüne bir gün sehvini başa düşüb barış elini uzada biler. Daha önce yanlış gördüyü bir düşüncenin bir gün doğru olduğuna inana biler. Bu deyişmeler bezi mövzularda tutarzılığa işare ola bileceyi kimi, bezi fikirlerin tam formalaşmamasının da neticesi ola biler. Qısacası, düşünce terziyle bağlı her cür deyişme zaman içerisinde mümkündür. Amma eqide deyişmez. Deyişerse, onsuz da onun adının eqide olmadığını hamı biir.

Deyişmeyen eqide hansı siyasi istiqamet olursa olsun, öz varlığını qoruyan eqidedir. Şübhesiz, her siyasi istiqamet, öz menfeetlerini nezere alaraq bezi eqideleri sındırma yolunu da seçe biler.

“Satılmış jurnalist” etiketini bu sınan ve sınmayan eqideler çerçivesinde yeniden düşünmeliyik. Bu eqide jurnalist eqidesidir, bir başqa ifadeyle peşe eqidesidir. Jurnalist eqidesi, haradan baxmanızdan, hansı ideoloji ve siyasi qrup içerisinde yer almanızdan asılı olmayaraq DOĞRULUQ üzerinde bünövre qurmuş bir eqidedir. Ele bir doğruluq ki, peşe eqidesinden başqa heç bir menfeet qebul etmez. Hadiselerin, xalqa verdiyi informasiyaların üstüne örtü çekmez. Doğru bildiyini, doğru olduğuna inandığını (“inandırıldığını” deyil, mehz inandığını) xalqa çatdırmaq jurnalist eqidesinin esasıdır.

Unudmayın ki, jurnalistler de yaşadıqları ölkenin vetendaşlarından biridir. Her vetendaş kimi onlar da yaşadıqları ölkenin milli gelirinin yüksek seviyyeye çıxmasını, herbi qüvvelerinin yenilmez olmasını, beynelxalq alemde diplomatik uğurlar elde etmesini, bütün yarış müsabiqelerinde zirvede olmasını, medeniyyetinin inkişaf etmesini arzulayır. Her jurnalist bele bir ölkede jurnalistikayla meşğul olmaq isteyir ve bu onların en tebii haqqıdır. Üstelik bu arzu, jurnalistlerin fealiyyetini de istiqametlendirir.

Amma, sağlam peşe eqidesine sahib bir jurnalist işsiz sayının her gün artdığı, qiymetlerin bahalandığı, gelir seviyyesinin azaldığı bir ölkede iqtidardakı qüvvelerin gözüne şirin görünmek üçün iqtisadi inkişafdan yaza bilmez. Torpaqları işğal altında olan bir ölkenin herbi siyasetini göylere çıxaran heç bir uydurma informasiyaya imzasını atmaz. Eyni zamanda müxalif düşergede yer aldığı ve buna göre de iqtidara nifret etdiyi üçün iqtidardakı qüvvelerin uğurlarını görmemezlikden gele bilmez, iqtidar qüvvelerinin uğurlarını gözden salan informasiyaları xalqa çatdırmağa teşebbüs etmez. Bu örnekler Azerbaycandakı mövcud durumla bağlı ireli sürmek istediyim iddialar deyil, eksine jurnalist eqidesinin ne olduğu haqqındakı fikirlerimi esaslandırmaq üçün seçdiyim şerti örneklerdir.

Metbuat dünyasından deqiq örnek vermek isteyirem. Prezident seçkileri öncesinde dünyadakı korrupsiya haqqında Transparency International terefinden hazırlanmış bir hesabat haqqında ölke metbuatında xeberler yer almışdı. Bu hesabatda Azerbaycan heç de ürek açan bir seviyyede gösterilmemişdi. Müxalif ritorikası olan ciddi qezetlerimizden biri bu xeberi olduğu kimi vermiş ve ölke hakimiyyetinin bu acınacaqlı veziyyetden mesul olduğunu ireli sürmüşdü. İqtidaryönümlü bir qezet de hemin xarici teşkilatın hesabatı haqqında xeber vermiş, bir çox ölke göstericisinden söz açmışdı. Amma Azerbaycan haqqında hemin hesabatda yer alan neticelere heç toxunulmamışdı. İndi bu veziyyetde sizce hansı eqideli jurnalistika sayılır? Ve ya hansı jurnalistkanı “satılmış” etiketiyle deyerlendirmek mümkündür? Elbette gerçekleri tehrif etmek ve yalan xeber vermek qeder, gerçekleri görmemezlikden gelmek de jurnalist eqidesine sığmayan bir davranışdır.

İndi “satılmış jurnalist” kimdir?” sualının cavabı çox açıqdır. Tekrar etme hesabına da olsa, “satılmış jurnalist”in bir siyasi düşergeden bir diyer siyasi düşergeye addım ataraq köhne dostlarına “xeyanet” etmiş jurnalist olmadığını bir daha vurqulamaqda fayda var. Eyer o jurnalist bir düşergeden o birine keçerken öz peşe eqidesini de yanında apara bilirse ve tebii ki qoruya bilirse, peşe fealiyyetlerini istiqametlendiren amil peşe eqidesi ise, ona “satılmış” etiketini layiq görmek böyük haqsızlıq olardı. Jurnalistikanın varlıq sebebi informasiyadır. İnformasiyanın doğruluğunu şübheli bir libasa bürümeden, olduğu kimi xalqa çatdıra bilen, peşe doğrularını unudmayan ve her şeyden evvel nece düşünmesinden asılı olmayaraq doğru melumat veren jurnalist her yerde eqideli jurnalistdir. Eks istiqametde öz doğrularından ve peşe eqidesinden uzaqlaşan jurnalistler ise ele her yerde “satılmış jurnalist”dir.

Rizvan Qənbərli

mediAnaliz arxivindən

26.01.2004