Qabiliyyetsiz jurnalistler

ve jurnalist olmaq isteyenler üçün qabiliyyet imtahanı

Eşitdiniz. Xeberiniz yoxdusa, bir daha tekrar edim. Metbuat Şurasının teşebbüsü ile ve Şura ile TQDK arasında uzun-uzadı müzakirelerden sonra bele meslehet olunub ki, gelen ilden başlayaraq ali mekteblerin jurnalistika fakültelerine sened veren abituryentler evvelce qabiliyyet imtahanından keçsinler.

İndi gelek bir jurnalist namizedinden teleb olunan qabiliyyetin parametrlerine. Jurnalist hansı qabiliyyete malik olmalıdır ki, ona jurnalist deye bilsinler? Çox maraqlıdır ki, Metbuat Şurası terefinden verilen açıqlamalardan da aydın olur ki, qabiliyyetli jurnalist sadece gözel qelemi olan, yeri gelende iti qeleme sahib jurnalistlermiş. Doğru-düzgün cümle qurmaq, efsun edici bir üslubda yazmaq bu qabiliyyet anlayışının en esas ünsürleri olaraq görülür. Halbuki sormaq gerek, yazıçı axtarırsınız yoxsa jurnalist? Elbette bir jurnalistin minimum seviyede yazı yazma qabiliyyetine ehtiyacı var. Amma jurnalistikada qabiliyyet heç de qelemle mehdud deyil ki… Eksine bu peşeye addım atanlardan teleb olunası qabiliyyet praktik qabiliyyetdir ve bu da heç vaxt ali tehsil ocağının astanasına tezece gelmiş yeniyetmelerden istenmemelidir. Çünki onları hemin astanaya getiren arzu ele bu qabiliyyeti elde etme arzusudur.

Diger terefden, jurnalistikada qabiliyyet növleri o qederdir ki? Telejurnalistle ve ya radiojurnalistle qezetçi arasında ehtiyac duyulan qabiliyyet baxımından o qeder ferq var ki. Ayrıca idman sahesinde mütexessisleşmek isteyen bir jurnalist namizediyle diplomatiya sahesinde baş sındırmağı özüne meqsed qoymuş birinden eyni qabiliyyetlere malik olmalarını gözlememelisiniz. İndi gerek Metbuat Şurası oturub fikirleşsin ve bir jurnalistden teleb olunan bütün qabiliyyet növlerini müeyyen etsin (bu bir qeder asandır), daha sonra da hemin növlerin hamısını ehate eden bir qabiliyyet imtahanı keçirsin (bax bu çox çetindir).

Nedense hele de jurnalistika praktikasının esl mahiyyeti tam anlaşılmayıb. Bu özü de jurnalistikanın problemlerini hell etmek üçün bütün imkanlarını seferber eden bir qurumun fealiyyet xettini müeyyenleşdirmekde çetinliye getirib çıxarır. Jurnalistikayla gözel yazı yazmaq arasındakı bütövleşdirici elaqeni qurmaq kifayet deyil, bu elaqeni qurarken praktikaya aid prinsipleri de nezere almaq lazımdır. İndi ölke metbuatında doya-doya, zövq ala-ala oxuduğum o qeder imza var ki. Heqiqeten de üslubları, ifade qabiliyyeti baxımından ölke metbuatında güclü qelemlerimiz var. Amma unutmayaq ki, o qelemlerin çoxu jurnalistikanın ümumi xeber yazma qaydalarının çoxundan xebersizdirler. Ve ya başqa bir misal: Gözel, her cehetden mükemmel xeber yazdıqlarını ferz edek. Amma jurnalistika sadece xeber yazmaqdan ibaret deyil. Gerek bir xeberi ortaya çıxarmaq üçün araşdırma qabiliyyeti de olsun. Neyi nece araşdıracağını bilmeyen bir jurnalist istediyi qeder ber-bezekli cümleler qursun, neye ve kime çare? Bu siyahını istenilen qeder artırmaq mümkündür.

Sözü geden teşebbüsle bağlı bir başqa maraqlı nöqteye de toxunmaq lazımdır. Doğrudan da maraqlıdır. Metbuatda 5 eded (niye 5?) yazısı çap olunmuş bir namizede üstünlük verileceyi hansı mentiqle izah edile biler? Bes telejurnalist olmaq isteyenlerden ne teleb olunacaq?. “Telekanallarda filan sayda xeber görüntüleriniz yayınlansın.” Bumu istenecek? Jurnalist namizedlerinden 5 eded çap olunmuş yazı isteyen mentiq eyni zamanda telejurnalist olmaq isteyenlerden de bunu teleb etmelidir. Ve en ehemiyyetlisi bu teşebbüs heyata keçiridliyi vaxt ölke metbuatında siz yeni bir bazarın da yaranacağını bilirsizmi? Her imtahan qabağı mövsümde elinde güc-bela 5 eded meqalesi olan her gencin qapı-qapı redaksiya gezeceyini texmin etmemek mümkün deyil. Hem bele bir bazara revac vermek, hem de qezet sehifelerini bele ucuz mentiqe alet etmek Metbuat Şurasına yaraşmır.

Ele bax buna göre de Metbuat Şurası meni bu son teşebbüsüyle ikinci defe çaşdırıb. Halbuki, hemin Şuranın rehberliyinde tecrübe ve bacarığına inandığım bir neçe şexs var ki, onlardan bele bir addım gözlemirdim. Dahaq önce jurnalistlere jilet (ya da uniforma) geyindirmek isteyen Şura indi de jurnalist olmaq isteyenleri qabiliyyet sınağından keçmeye devet edir.

Metbuat Şurası, bu son teşebbüsü ile bezi qezeb oxlarını üstüne çekib. Bütün problemleri hell etmeyen bir Şuranın tehsil problemine el atması tenqid edilir ve deyilir ki, şura getsin şuralığını etsin. Deyesen burada tenqid qerezin buxovunda qalıb. Çünki, Metbuat Şurasının qurulmasında ümumi meqsed metbuatın inkişafıdır. Metbuatın inkişafını maraqlandıran her mövzuda da daha 1 ildir şurası olan bir ölkede hemin şuranın da yazılı ve yazılı olmayan öhdelikleri var. Metbuat Şurasına ve onun fealiyyetlerine bu perspektivden baxmaq lazımdır. Amma hemin şura da hansı perspektivden öhdelikleriyle maraqlandığını bilmelidir.

Her şeyden evvel qabiliyyet imtahanını tetbiq etmek üçün teşebbüs veren bir şuranın jurnalist qabiliyyetinden neyi başa düşdüyünü de bilmesi gerek. Bir ölkenin metbuat şurası qabiliyyet imtahanı keçirecek derecede özünü tekmilleşmiş sayırsa ve buna qadir olduğuna inanırsa, hemin şuradan daha çox iş teleb olunmalıdır ve şura da bu teleblere qulağını tıxamamalıdır. Metbuat Şurası Azerbaycan jurnalistikasında tehsil ve telimle bağlı problemleri ortadan qaldırmaq üçün çalışa biler, telebler ireli süre biler, fealiyyet planı hazırlaya biler amma iki şertle: Birincisi özünü icraedici bir aparat olaraq görmeden ve ikincisi ne istediyini tam deqiqleşdirerek. Metbuat Şurası bu ölkenin metbu aleminin en yetkin qurumu olmalıdır ve göreceyi işler de bu yetkinliyine yaraşmalıdır. Eyni zamanda jurnalist namizedlerinden heç vaxt standart qabiliyyetler teleb olunmayacağını da bilmelidir. En azı, bunu Metbuat Şurası bilmelidir, çünki, adı üstünde: Metbuat Şurasıdır. Xaricden qrant almaq ve ya başqa meqsedlerle qurulmuş gelişi gözel bir qurum olmadığını, eksine mesuliyetinin ne derecede ağır olduğunu da bilmelidir.

Bu baxımdan, Metbuat Şurası bu qabiliyyet komediası neticesinde eslinde çox ciddi bir meseleni gündeme getirib ve nedense bu mesele heç yerde müzakire edilmir. Metbuat Şurasını bu teşebbüsü ireli sürmeye vadar eden sebeb, jurnalistikaya tesadüfi gelişlerin qarşısının alınması meqsedidir. Ve Metbuat Şurasının bu meqsedle hereket etmek semimiyyetine de inanıram. Men özüm de tesadüfi gelişlerin qarşısının alınması fikriyle razılaşıram ve ele buna göre de bezi fikirlerimi yazmaqda tereddüd yaşadım. Ele bu tesadüfilik menim elimi-qolumu bağlayır, demek istediklerimin çoxunu dememek üçün. Amma emin olun ki, tesadüfilyin qarşısını almaq üçün qabiliyyet imtahanı tetbiq etmek metoduna müraciet etmeyin özü de “tesadüfi işgüzarlıq”dan başqa bir şey deyil. Üç şeyi unutmamalıyıq. Bir: Jurnalistika fakültesine tesadüfi gelişlerin qarşısını almağın yolu qabiliyyet sınağı deyildir. İki: Jurnalistika fakültelerine tesadüfi şexslerin gelişi ne Metbuat Şurasının, ne de ölke metbuatının porblemidir. Problemin kökünde ölkedeki tehsil sistemi dayanır ve bütün ixtisaslar üzre ali tehsil ocaqlarına tesadüfi gelişler hedden artıqdır. Üç: Heç bir ölkede jurnalistika fakültesini bitirmiş şexslerin heç de hamısı jurnalist olmur ve olmaq mecburiyyetinde de deyil. Ayrıca, başqa ixtisaslarda ali teshilini başa vurmuş şexslerin de jurnalist olmaqları qarşısında heç bir manee yoxdur.

Jurnalist qabiliyyeti anadangelme bir qabiliyyet deyil, zamanla, meqsedyönlü tehsil, telim ve praktikayla elde edilen bir qabiliyyetdir. Bu qabiliyyeti ürekden elde etmek isteyenlerin qarşısına bir de siz sedd çekmeyin. Elqerez, demek istediyim odur ki, bu biabırçılığa son verin.

Rizvan Qənbərli

mediAnaliz arxivindən

7 iyun 2004