Alman hemkarlarımız bu günlerde yeni bir senzura növünü müzakire edirler. Bu yeni senzuranın adını ise çoxdan qoyublar: Kontrolmania. Kontrolmania alman siyasetçileri ve işadamlarına, metbuata reportaj verdikden sonra söylediklerini deyişdirme ve ya çapı qadağan etme haqqı veren sistemin adıdır. Bu sistem keçen hefte alman qezetleri terefinden maraqlı bir yolla protesto edildi. Sol meyilli Tageszeitung qezeti alman siyasetçilerden biriyle reportajı birinci sehifeden çap etdi ancaq sadece reportajın suallarını. Siyasetçinin cavablarını ise qaraladı ve bu yolla konrolmaniaya etiraz etdi.

Tageszeitung qezetinin birinci sehifesi meni bir neçe il öncesine, resmi senzuranın ölkemizde qol gezdiyi illere apardı. O illerde senzorun insaf süzgecinden keçe bilmeyen sehifelerde kimi sütünlar, abzaslar silinir ve belece boş sütunlu qezetler alıb oxuyurduq. Hetta kimi qezetler yolunu tapıb senzuralanmış yerlerde müxtelif sepgili karikaturalar çap ediridiler.

İller keçdi, dövran deyişdi ve 1998-ci ilde prezident seçkileri öncesinde qızmar bir avqust gününde prezident fermanı ile metbuatımız bu zülmden xilas oldu. Resmi senzura leğvedildi ve yeni bir çağ başladı. Metbuatımız telem-telesik bu çağın da adını qoydu: Post senzura.

Sevindik ki metbuat azadlığa qovuşdu. Öz sözünü deme azadlığına. Dedi de. Ancaq bir gün oyandıq ki eslinde metbuatın dediyi söz heç de bizim hamımızın sözü deyilmiş. Bunu bir az gec olsa da başa düşdük. Onu da başa düşdük ki, senzuranın tek növ libası yoxmuş. Müxtelif libası, her libasa uyğun siması varmış senzuranın.

Bax ele bu yeni senzuralar dalğası bizi getirib bu günlere çıxardı. O günlere ki, başqa heç bir problem yoxmuş sanki, metbuatın siyasileşmesini özümüze dert ettik. Müxalifet metbuatını günahlandırıb iqtidar metbuatını terfiledik. İqtidar metbuatını ateşe tutub müxalifet metbuatını azad sözün keşikçisi elan ettik. Bütün bunların hamısının yeni növ senzuraların kölgesi olduğunu düşünmedik, düşünmek istemedik.

Önce bezi qezetler daha sonra ise adına müsteqil deyilen telekanallar düşdü bu senzuranın girdabına. Ancaq çayın o biri tayında da senzura küleyi möhkem esirdi. Onlar bu böyük senzura dalğasının mikro-modellerini menimsediler, işlerine yarayanda “gelene, keçene vur” dediler, işlerine yaramayanda ise “arada bir dur” dediler. “Vur” deyene inandılar, “dur” deyene qulaq asdılar. “Vur” deyenin de, “dur” deyenin de köhne senzorlardan bir ferqi olmadığını kimse zamanında anlamadı. Yeri gelende “müxalfet metbuatı” dediler özlerine, yeri gelende ise “müsteqil”.

Ne ferqi var ki. senzura senzuradır, isteyir mehkeme salonlarında milyonlarca manat mebleğinde kesilen cerimeler olsun, isterse silinmiş sütunlar olsun ya da isterse yuxarıdakı “hörmetli böyüklerden” gelen “yaz” ve ya “yazmama” telimatları olsun.

Senzor da senzordur, isteyir prezident kürsüsüne eyleşmiş ölkenin en birinci selahiyyetlisi olsun, isterse de prezident olmaq arzusuna düşmüş siyasetçi olsun. Daha metbuata pul qoyub pul qazanmaq arzusunda olan “bazar canavarları”nı heç demirem.

İndi alman hemkarlarımız “kontrolmania”nı müzakire edirler, bes bizimkiler? Bizde hele de iqtidar mübarizesi gedir. Metbuat da bu mübarizenin bir aktyorudur. Oyunun ssenaristi kim, rejissoru kim bilmirem, bilmek de istemirem. Ancaq adına metbuat deyilen aktyorun her sehneye çıxışında sehne arxasından sufflyorun sesini açıq aydın eşidirem.

Başqa eşidenler varsa beri gelsin.

Rizvan Qənbərli

mediAnaliz arxivindən

01.12.03

meselenin hellini yanlış yerde axtaranlara bir cavab teşebbüsü
İndi ölkede en populyar mövzulardan biridir metbuatın siyasileşmesi. Metbuatda siyasileşme müxtelif metbuat vasiteleri, müxtelif qeyri-hökümet teşkilatları ve nehayet hakimiyyet daireleri terefinden ortaya atılıb müzakire edilen bir mövzuya dönüb. Ancaq, en maraqlısı odur ki, metbuatın siyasileşmesinden gileylenenlerin çoxu siyasi teessübkeşliyinin de tesirinden çıxa bilmir.
“Metbuat siyasileşib” deyenler [...]

CƏSARƏT
ABŞ-ın tanınan telekanallarından CBS-in xəbərlər buraxılışının aparıcısı Den Radır 73 yaşında işindən istefa verdi. Səbəbi isə yalan, daha doğrusu isbat edə bilmədiyi bir xəbər.
Den Radır Amerikada özünə xas dəst-xətti, peşəkarlığı və hadisələrə jurnalist yanaşması ilə seçilmişdir. Den Radırın adı səslənəndə 22 noyabr 1963-cü ildə ABŞ prezidenti John Kennediyə qarşı törədilən sui-qəsdlə bağlı sənədli filmlərdə taniı [...]

Analitik jurnalistika
Bir vaxtların en moda sözlerinden biriydi analitika. Daha sonra bu söz de modadan düşdü, yerine başqa sözler peyda oldu. Amma işin mahiyyetine derinden baxanda, aydın olur ki, biz bu sözü çox müzakire edeceyik. Xüsusile de jurnalistikada.
Müsteqil Azerbaycan jurnalistikası ele müsteqillik mübarizesi şeraitinde formalaşdığı üçün, peşekarlığın bünövresinde şerh hemişe xeberin bir addım önünde [...]

Uniformalı jurnalist
 Metbuat Şurası ile Daxili İşler Nazirliyinin jurnalistlerin tehlükesizliyi ile bağlı birge hazırladığı layiheye göre jurnalistlere bundan sonra ferqlendirici geyim paylanacaq. Jurnalistler kütlevi iğtişaşlarda, ya da mitinq ve yürüşlerde bu geyimleriyle jurnalist olduqlarını gösterecek ve belece polis zerbesinden xilas olacaqlar. Jurnalistlerle polis qüvvelerini qarşı qarşıya getiren hadiseler hemişe planlanmış hadiseler deyildir. Bes onda ani baş [...]