Azerbaycan İngiltere olsaydı Piers Morgan kim(ler) olardı?

Azerbaycanın en populyar qezetlerinden biri ilk sehifeden çox ehemiyyetli bir xeber verir. Xeber tam da bizi heyrete salan, “bele olmaz axı” dedirden xeberlerdendir. Xeberin dili, üslubu, verilen açıqlamalar, faktları destekleyen görüntülü materiallar ve s. bize xebere inanmaqdan başqa seçim buraxmır. Ve hemin xeberde günahlandırılan, tenqid edilen bir şexs, idare veya qrup da var. Bir müddet sonra ise, günahlandırılan menbe hemin xeberdeki melumatın sehv olduğunu beyan edir. Qezet çox keçmeden özünü atır ortaya ve melumatın doğru olduğunu bir daha bildirir ve üstelik menbeye de “Doğru deyilse sübut et. Biz bilirik ki sübut etmeye deliliniz yoxdur” deye seslenerek özünü haqlı çıxarmağa çalışır. Seherisi gün ise hemin menbe bu defe sille tesiri bağışlayan sübutlarla çıxır sehneye. Qezetin verdiyi melumatların yalan olduğunu, qezetin bilerek veya bilmeyerek sehv melumat verdiyini bütün delilleriyle ortaya qoyur.

Yuxarıdakı veziyyeti gözleriniz qabağında canlandırın. Sizce bu veziyyetde kim ne etmelidir? Daha doğrusu qezet terefden birileri nese etmelidir, amma ne etmelidir? Azerbaycan jurnalistikası üçün fikirleşende heç ne ağla gelmir. En yaxşı halda, qezet susar. En pis halda da qezet yene qezetliyini eder, inkar eder, direşer, mövzu mehkeme salonlarına qeder gedib çıxar.

Amma yuxarıda behs etdiyim hadisenin eynisi çox yaxın bir tarixde, bu hefte İngilterede baş verdi. İngilterenin qabaqcıl tabloid qezetlerinden “Daily Mirror” İngiltere esgerlerinin İraqlı esirlere işkence verdiyini gösteren fotoşekilleri çap etdi. Bu şekilde İraqdakı işkence rezaletine diqqet çeken qezet İngiliz hökümetinin İraq siyasetini de tenqid etdi. Amma İngiliz hökümeti qezetin çap etdiyi fotoşekillerin İraqda çekilmediyini, eksine montaj edilmiş şekiller olduğunu sübut ederek qezeti çıxılmaz veziyyetde qoydu.

İngiliz hökümetinin bu açıqlamasının ardından ise Daily Mirror qezeti teleye düşürüldüyünü bildirerek üzr istedi. Qezetin baş redaktoru, meşhur jurnalist Piers Morgan ise istefa etmek mecburiyetinde qaldı.

İndi müqayise etmek maraqlı olardı. Piers Morgan az-çox jurnalistikayla maraqlananlar ve ecnebi jurnalistlerin peşe fealiyyetlerine beled olanlar terefinden tanınan bir peşekardır. Bütün peşekarlığına baxmayaraq, kariyerasının ciddi sehvlerinden birine yol vererek qezetinin imicini de zedeledi. Burada iki ehtimaldan söz edile biler. Ya qezet xeber menbeleri terefinden qesden sehv istiqametlendirilib ve ya aldadılıb. Yaxud da qezet müeyyen maraqlar çerçivesinde hökümeti tenqid etmek ve onu gözden salmaq üçün bu növ uydurma xeber variantına el atıb. Daily Mirror ve onun baş redaktoru üçün birinci ehtiamlın daha doğru olduğunu düşünürem. Amma yene de, xeber menbeyinin sehv melumatlarına söykenerek böyük eks-seda doğuran xeberlerde bele bir sehvin cerimesi de ağır olur. Piers Morgan da peşekar olmayan bir addımı neticesinde exlaq prinsiplerini nezere alaraq işinden ayrılmaq mecburiyyetinde qaldı.

İndi düşünürem, Azerbaycanda neçe dene Piers Morgan var? Ya da neçe dene “Daily Mirror” var? Eger Azerbaycan İngiltere, bizim qezetlerimiz Daily Mirror, redaktorlarımız da Piers Morgan olsaydı, yeqin ki, ölke jurnalistikasında bu gün çox ciddi deyişikliklerden söz etmeye haqqımız olardı. En tepedeki iqtidar qezetinden ayda bir defe güc-bela çıxan “müsteqil” “ruhlu” müxalif qezetlere qeder hamısı illerdir bizi yalan xeberlerle uyuşdurmaqdadırlar. Yalanları ortaya çıxanda ise, heç ne baş vermemiş kimi, eyni şekilde yollarına davam ederler.

Xeberin doğrusu yalanı olmaz. Bele deyerdiler. Hetta jurnalistlere öyredilenlerden biri de buydu ki, xeber deyimiz şey doğru xeberdir. Eyer yalansa, bu, jurnalistika terminologiyasında xeber sayılmaz.

Amma praktikada bele deyil. Hele Azerbaycan kimi telatümlü siyasi mübarizenin baş alıb getdiyi, kimsenin kimseye inamının qalmadığı bir cemiyyetde ele esl xeber nedense hemişe yalan xeber oldu. Kahin jurnalistler yetişdi, gelecekden xeber veren qezetlerimiz yarandı, sabahın prognozları üstünde baş sındıran qelem erbabı yarandı. İş bele olanda da gel yalan yazma.

Yaxşı, mesele bu qeder besitdirmi? Elbette deyil. Sabahın proqnozunu yazan jurnalist de kefinden hereket etmedi. Çünki hansı resmi dairenin kandarına gelse, qarşına tilsimli qapılar çıxdı. Sadece dilinin ucundakı bir suala cavab tapa bilmek üçün. Qarşısında suallarına cavab veren bir Allah bendesini tapmayanda da jurnalist nehayet en böyük xeber menbeyini keşf etdi. Özünü. Özü öz xeberinin hem müellifi, hem menbeyi oldu.

İndi ise, açın her hansı bir qezetin sehifesini, ayırd edin doğru xeberi yalan olandan… Sonra düşünün, bu sualın cavabını tapın: “Azerbaycan İngiltere olsaydı Piers Morgan kim(ler) olardı?”

Rizvan Qənbərli

mediAnaliz arxivindən

15 may 2004