Analitik jurnalistika

Analitik jurnalistika

Bir vaxtların en moda sözlerinden biriydi analitika. Daha sonra bu söz de modadan düşdü, yerine başqa sözler peyda oldu. Amma işin mahiyyetine derinden baxanda, aydın olur ki, biz bu sözü çox müzakire edeceyik. Xüsusile de jurnalistikada.

Müsteqil Azerbaycan jurnalistikası ele müsteqillik mübarizesi şeraitinde formalaşdığı üçün, peşekarlığın bünövresinde şerh hemişe xeberin bir addım önünde olub. Hemin dövrde ölke jurnalistikası, peşesi jurnalistika olanların deyil, bu mübarizenin aktiv terefdaşı olan intellijensiyanın seyleriyle inkişaf edib. Tebii olaraq, hemin dövrün şeraiti, intellijensiyanın elindeki jurnalistikanı analitik xarektere bürüyüb. Amma bu tarixden 14 il ötüb. Ve 14 ildir ölkede tetbiq edilen analitik jurnalistika da qılıfdan qılıfa bürünerek sehneden silinmeyib. Bu müsbet bir hadisedir, ancaq sırf söz ve ifade seviyesinde. Praktikaya gelince analitika, jurnalistikanın bünövresinde ele bir quyu qazıb ki, peşeye tezece addım atanların hamısı bu quyuya düşürler. Sadece onlar mı? Elbette, yox. Düz 14 ildir hemin quyudan çıxa bilmeyen neçe jurnalist imzasıyla qarşılaşmaq mümkündür.

Bes, onda nedir problem?. Problemin adını qoymaqdan ötrü analitik jurnalistikanın ne olub ne olmadığına da baxmaq gerek.

Bir neçe ay evvel ölke qezetlerinden birinde oxuduğum bir yazını xatırlayaraq bu suala cavab vermeyinizi isteyerdim: Zelimxan Memmedlinin AXCP (klassikler) Ali Meclisine sedr seçilmesi haqqında bir melumatı nece analiz ederdiniz? Eminem ki en az 20 alternativli baxış ortaya çıxardı. Yene de eminem ki, heç biriniz bu hadiseni sırf “Zelimxan Memmedlinin maşını olması, partiya sedri Mirelioğlunun rayonlara seyahetinde onun maşınından faydalanmaq istemesi” sebebiyle izah etmezdiniz. Amma bizim ölke jurnalistikasında bu cür şerh mümkündür ve ele bu mümkünlükden ötrüdür ki, hele de çox cılız meseleleri müzakire etmek mecburiyyetinde qalmışıq.

Analtik jurnalistika xeber-analiz terzinde ifade edile bilecek media metnlerini ortaya çıxarmaq istiqametindeki bir peşe fealiyyetidir. Buradakı analiz, jurnalistin şexsi fikirlerini işe qataraq öz ferziyyelerini ifade etmesi deyildir. Eksine, analitik jurnalistikanın esası hadiseleri sebeb-netice ikiliyi esasında xeberleşdirmesidir. Bir hadisenin görünen ve görünmeyen terefleri arasındakı elaqeni düzgün quraraq bunu xeber diliyle oxucu, izleyici ve dinleyicilere çatdırmaqdır. Eyni zamanda elde edilen melumatları her terefli araşdırmaq, doğruları ve yanlışları müeyyen etmekdir. Elbette burada şerh xüsusi ehemiyyet daşıyır, amma olmayan bir hadise haqqında şerh vermek ne jurnalistikaya ne de analitik jurnalistikaya uyğundur.

Analitik jurnalistikanı bu şekilde seviyyesizleşdirmeye, eline qelem alıb jurnalistikayla meşğul olmaq isteyen heç kesin haqqı yoxdur. Ona göre de bu biabırçılığı analitik jurnalsitika ve ya xeber-analiz adı altında nömre gelerek ört-bas etmek mümkün deyil.

Qaldı ki, analitik jurnalistika başlı-başına bir jurnalistika növü deyil. Eksine analitik jurnalistika bütün jurnalistlerden teleb olunan bir meziyyeti ifade etmek üçün ortaya qoyulmuş bir termindir. Ve menası da çox açıqdır: her deyilene inanma, araşdır, soruş, derine get… Amma esla ucuzluğa da getme.

Rizvan Qənbərli

mediAnaliz arxivindən

31 may 2004