“Alın ha, men Azerbaycan jurnalistiyem” ya da jurnalistikada peşekarlıq

Jurnalistlere vesiqe kartları paylanır. Siz de alın, peşekarlığınızı sübuta yetirin

Ölke jurnalistlerine jurnalist olduqlarını gösteren vahit kartlar paylanmağa başlayıb. Gözünüz aydın. İllerdir jurnalistikayla meşğul olan insanların sebriszlikle yolunu gözlediyi bu kartlar bes neye yarayacaq?

Bu kartların kime ve ne üçün yarayacağını bir kenara qoyaq. Eslinde jurnalist vesiqeleri haqqında beynimi qurcalayan bezi suallar var. O suallar ki, ölke metbuatının başbilenleri terefinden verilen cavablar narahatlıq doğurur. Metbuatda yazılanlar çerçivesinde jurnalistlere vahid kart paylanmasıyla bağlı seslendirilen fikirler jurnalistikamızın hansı seviyyede ve hara getmek istediyini ortaya qoyur.

Bu yazılar ve fikirlerle tanış olduqdan sonra bele bir neticeye geldim ki, jurnalistlerimiz indiye qeder vahid karta sahib olmadıqları üçün peşekar ola bilmirlermiş. Çünki, vahid jurnalist vesiqelerinin paylanması jurnalistikada peşekarlığa doğru atılmış bir addım olaraq qiymetlendirilir. Etiraf edim ki, indiye qeder ölke metbuatında “jurnalistikada peşekarlıq” deyilende neyin nezerde tutulduğunu hele de başa düşe bilmemişem. Jurnalistikada peşekarlıq remzi xarakter daşıyan bir mefhumdurmu? Yoxsa peşekarlıq jurnalist praktikasını istiqametlendiren bir fealiyyet anlayışıdırmı?

Ortalıqda danışılanlara ve qezetlerde yazılanlara nezer salanda, setir aralarında bu peşekarlıq anlayışının ele-bele, qulağda xoş cingildediyi üçün istifade edildiyini başa düşürsen. Yeni peşekarlıq sözünden istifade eden her jurnalist ve qezet özünü peşekar kimi göstermek isteyir sanki. Di gel, “bu peşekarlıq ne olan şeydir, nece ve haradan temin etmek olar, niye hele yoxdur” kimi sualların cavabını ne veren var, ne de düşünen… Bu istiqametde cehd gösterende de heç elaqesi olmayan simvolik yollara el atırlar. İş o hedde çatıb ki, ATET-in Bakı rehberliyi bele jurnalist vesiqeleri sayesinde peşekarlığa qedem qoyulacağına ya inanıb, ya da inanmış rolunu oynayır.

Jurnalist vesiqeleri ile peşekarlıq arasında qurulan ve ele zenn edirem ki, sadece bize mexsus olan bu maraqlı elaqelendirme siyasetini hansı sebeblerle izah etmek mümkündür, doğrusu men de bilmirem. Eslinde tam olaraq demek istediyim mesele bu deyil. Jurnalist vesiqelerini peşekarlığa geden yolda atılan bir addım olaraq qyimetlendirmek özü de bir yerde maraqlıdır. Çünki, en azı peşekarlıq sözü bezi-bezi metnlerde tekrarlanır, qulağımızda sırğa olur, lazım olanda cümlelerimizin arasına qoşuruq, bir az intellektual fikir seslendirmeyimize kömek edir ve s. Bu da bir şeydir. Ümid edek ki, birileri ortaya çıxıb “bu peşekarlıq ne olan şeydir axı?” sualını soruşacaq. Ondan sonra da jurnalist vesiqesinin peşekarlığa nece xidmet etdiyini araşdıracaq.

Qaldı ki, peşekarlıqla vesiqe arasında qurulan bu elaqeyle bağlı menim fikrime: Mence her ikisi de, hem peşekarlıq, hem vesiqe burada remzi xarakter daşıyır. Vesiqenin özü anadangelme simvoldur, amma peşekarlığın bele kiçik pillelere salınması heç ürek açan deyil.

Unutmamaq lazımdır ki, jurnalist vesiqesi jurnalist şexsiyyetini tesdiqleyen bir sened deyildir. Eksine jurnalist vesiqesi jurnalistlere tanınan bezi haqlardan faydalanmaq üçün verilen bir vesiqedir. Misal üçün neqliyyat vasitelerinden pulsuz istifade etmek üçün ve s. Bir xidmet aldığınız ve ya size bir üstünlük tanınmasını istediyiniz vaxt göstereceyiniz bir vesiqe növüdür. Amma sözün heqiqi menasında jurnalist olduğunuzu isbat eden bir sened deyildir. Onsuz da indi bazarda dolaşan jurnalist vesiqeleri de eyni meqsede xidmet edir. Sadece bu vesiqelerin paylanması nezaret altında deyil ve “könlüne armud düşen” her kes özüne bu vesiqeden hazırlatdırıb küçe-küçe, tin-tin, idare-idare gezir. Yaddan çıxarmayın ki, bu vesiqeler de bizim ölkemizde bizim metbu quruluşlarımız terefinden verilib.

İndiye qeder cibinde jurnalist vesiqesi gezdirenlerin sayının 30 min-60 min nefer olduğu da nezere alınarsa, üstelik bunların sadece 3 mine yaxınının (bu reqemin özü bele şübhelidir) aktiv jurnalistikayla meşğul olduğu da unutulmazsa yeni vahid kartların ne meqsed daşıdığı aydınlaşar.

Men eslinde vahid jurnalist vesiqelerinin terefdarıyam. Zaman-zaman bu mesele haqqında da müsbet menada fikirlerimi seslendirmişem. Amma sadece vesiqelerin hazırlanması ve paylanmasını arzu etmişem, daha onun peşekarlıq yolunda atılımış bir addım kimi qiymetlendirilmesini yox. Ölke mediasında, jurnalistikamızda baş alıb geden problemlerin helli üçün quru karta bel bağlamaq sadelövhlük olardı. Heç kimin bu sadelövhlüye düçar olmaması arzusuyla…

Rizvan Qenberli

mediAnaliz arxivindən

3 aprel 2004